Διεθνή και ευρωπαϊκά κείμενα

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ (ΟΗΕ)

Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού Ν. 2101/1992, ΦΕΚ Α’ 192

Προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού σε σχέση με την ανάμιξη παιδιών σε ένοπλη σύρραξη
Ν. 3080/2002 ΦΕΚ Α’ 312

Προαιρετικό Πρωτόκολλο στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού  σχετικά με την εμπορία παιδιών, την παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία
Ν. 3625/2007 ΦΕΚ Α’ 290

Πρωτόκολλο για την πρόληψη, καταστολή και τιμωρία της διακίνησης προσώπων, ιδιαίτερα γυναικών και παιδιών, που συμπληρώνει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος
Ν. 3875/2010 ΦΕΚ Α’158

Σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες και Προαιρετικό Πρωτόκολλο στη Σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες
Ν. 4074/2012 ΦΕΚ Α’88

Διεθνής Σύμβαση για την προστασία όλων των προσώπων από αναγκαστική εξαφάνιση και προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας και άλλες διατάξεις
Ν. 4268/2014 ΦΕΚ Α’141

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΔΟΕ)

Σύμβαση ΔΟΕ (αρ. 138) περί του κατωτάτου ορίου ηλικίας εισόδου στην απασχόληση Ν. 1182/1981 ΦΕΚ Α’193

Σύμβαση ΔΟΕ (αρ. 182) για την απαγόρευση των χειρότερων μορφών εργασίας των παιδιών και την άμεση δράση με σκοπό την εξάλειψή τους Ν. 2918/2001 ΦΕΚ Α’119

 

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών όπως τροποποιήθηκε από τα Πρωτόκολλα υπ’αριθ. 11 και 14 συνοδευόμενη από το Πρόσθετο Πρωτόκολλο και το Πρωτόκολλο υπ’αριθ. 7 Ν.Δ. 53/1974 ΦΕΚ Α’ 256, Ν. 2400/1996 ΦΕΚ Α’ 96, Ν. 1705/1987 ΦΕΚ Α’ 89, Ν. 3344/2005 ΦΕΚ Α’ 133

Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης περί υιοθεσίας ανηλίκων Ν. 1049/1980 ΦΕΚ Α’ 114  

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το νομικό καθεστώς των τέκνων που γεννήθηκαν χωρίς γάμο των γονέων τους Ν. 1702/1987 ΦΕΚ Α’ 86

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε θέματα επιμέλειας των τέκνων και για την αποκατάσταση της επιμέλειάς τους Ν. 2104/1992 ΦΕΚ Α’ 195

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των δικαιωμάτων των παιδιών Ν. 2502/1997 ΦΕΚ Α’ 103

Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των παιδιών κατά της γενετήσιας εκμετάλλευσης και κακοποίησης Ν. 3727/2008 ΦΕΚ Α’ 257

Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη δράση κατά της εμπορίας ανθρώπων Ν. 4216/2013 ΦΕΚ Α΄ 266

Αναθεωρημένος Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης Ν. 4359/2016 ΦΕΚ Α’ 5

Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για το έγκλημα στον Κυβερνοχώρο Ν. 4411/2016 ΦΕΚ Α’142

 

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

 

ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΧΑΓΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ

Σύμβαση της 25ης Οκτωβρίου 1980 για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών Ν. 2102/1992 ΦΕΚ Α’ 193

Σύμβαση της 2ας Οκτωβρίου 1973 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις υποχρεώσεις διατροφής Ν. 3137/2003 ΦΕΚ Α’90

Σύμβαση της 2ας Οκτωβρίου 1973 για την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σχετικών με υποχρεώσεις διατροφής Ν. 3171/2003 ΦΕΚ Α’192

Σύμβαση της 29ης Μαΐου 1993 για την προστασία των παιδιών και τη συνεργασία σχετικά με τη διακρατική υιοθεσία Ν. 3765/2009 ΦΕΚ Α’ 101

Σύμβαση της 19ης Οκτωβρίου 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των παιδιών Ν. 4020/2011 ΦΕΚ Α’217

Σύμβαση της 23ης Νοεμβρίου 2007  για την ανάκτηση διατροφής παιδιών και άλλων μορφών οικογενειακής διατροφής σε αλλοδαπό κράτος (Απόφαση 2011/432/ΕΕ του Συμβουλίου της 9ης Ιουνίου 2011, Απόφαση 2014/218/ΕΕ του Συμβουλίου της 9ης Απριλίου 2014)

Πρωτόκολλο της 23ης Νοεμβρίου 2007 σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο στις υποχρεώσεις διατροφής

Προστασία δικαιωμάτων του παιδιού στην πράξη

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

Η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού είναι ένα όργανο αποτελούμενο από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που επιβλέπει την εφαρμογή της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού από τα Κράτη μέλη τα οποία δεσμεύονται από αυτή. Η εν λόγω Επιτροπή επιβλέπει και την εφαρμογή των δύο Προαιρετικών Πρωτοκόλλων της Σύμβασης, αυτού που αφορά στην ανάμιξη παιδιών σε ένοπλη σύρραξη και αυτού που σχετίζεται με την εμπορία παιδιών, την παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία.
Όλα τα Κράτη μέλη της Σύμβασης υποχρεούνται να υποβάλουν στην Επιτροπή, κατά τακτά χρονικά διαστήματα, εκθέσεις (reports/ rapports) για την εφαρμογή των προβλεπόμενων από τη Σύμβαση δικαιωμάτων. Είναι υποχρεωμένα να υποβάλουν την πρώτη έκθεση μέσα σε μία προθεσμία 2 ετών από τότε που προσχώρησαν στη Σύμβαση και στη συνέχεια κάθε πέντε έτη. Η Επιτροπή εξετάζει την κάθε έκθεση και παρουσιάζει τις ανησυχίες της και τις συστάσεις της στο Κράτος μέλος με τη μορφή «καταληκτικών παρατηρήσεων».
Η Επιτροπή εξετάζει επίσης και τις συμπληρωματικές εκθέσεις που παρουσιάζονται από τα Κράτη που έχουν προσχωρήσει στα δύο Προαιρετικά Πρωτόκολλα.
Η Επιτροπή προβαίνει ακόμη σε ερμηνεία των διατάξεων των σχετικών με τα δικαιώματα των παιδιών υπό τη μορφή γενικών σχολίων (general comments/observations générales).

 

Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

Α. Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού κυρώθηκε από την Ελλάδα με το Νόμο 2101/1992 (ΦΕΚ Α’ 192).
Έκτοτε, το ελληνικό κράτος έχει υποβάλει στην Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού εκθέσεις το 2000 (αρχική έκθεση) και το 2009 (δεύτερη και τρίτη περιοδική έκθεση).
Μη Κυβερνητικές οργανώσεις έχουν επίσης υποβάλει εναλλακτικές εκθέσεις στην Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού τόσο το 2001 (ενόψει της εξέτασης της αρχικής έκθεσης) όσο και το 2011 (ενόψει της εξέτασης της δεύτερης και τρίτης περιοδικής έκθεσης). Στην προετοιμασία και στη σύνταξη αυτής της τελευταίας εναλλακτικής έκθεσης συμμετείχε και το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Ο Συνήγορος του Πολίτη (ενόψει της εξέτασης της δεύτερης και τρίτης περιοδικής έκθεσης) είχε υποβάλει και αυτός έκθεση προς την Επιτροπή με τίτλο « Διαπιστώσεις και προτάσεις της Ανεξάρτητης Αρχής για την εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού στην Ελλάδα (Ιούλιος 2003 – Δεκέμβριος 2011) ».
Η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού εξέδωσε τις πρώτες καταληκτικές παρατηρήσεις της για τα δικαιώματα του παιδιού στην Ελλάδα το 2002 ως απάντηση στην αρχική έκθεση του ελληνικού κράτους. Καταληκτικές παρατηρήσεις από την Επιτροπή εκδόθηκαν και το 2012 κατόπιν της εξέτασης της δεύτερης και της τρίτης περιοδικής έκθεσης της Ελλάδας.

Β. Τα Προαιρετικά Πρωτόκολλα

Το Προαιρετικό Πρωτόκολλο για την ανάμιξη παιδιών σε ένοπλη σύρραξη κυρώθηκε από την Ελλάδα με το Νόμο 3080/2002 (ΦΕΚ Α’ 312), ενώ το Προαιρετικό Πρωτόκολλο για την εμπορία παιδιών, την παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία με το Νόμο 3625/2007 (ΦΕΚ Α’ 290).
Η Ελλάδα υπέβαλε αρχική έκθεση το 2010 για την εφαρμογή του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου σε σχέση με την ανάμιξη παιδιών σε ένοπλη σύρραξη και το 2011 για την εφαρμογή του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου σχετικά με την εμπορία παιδιών, την παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία. Η Επιτροπή με τη σειρά της απάντησε στις δύο αρχικές εκθέσεις με αντίστοιχες καταληκτικές παρατηρήσεις το 2012 (εδώ & εδώ).

Γενικά σχόλια της Επιτροπής Δικαιωμάτων του Παιδιού

Η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού προβαίνει σε ερμηνεία των διατάξεων των σχετικών με τα δικαιώματα των παιδιών υπό τη μορφή γενικών σχολίων (general comments/observations générales).
Μέχρι στιγμής η Επιτροπή έχει εκδώσει τα ακόλουθα γενικά σχόλια :

N°20 (2016) The implementation of the rights of the child during adolescence: N°20 (2016) Η εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού κατά την εφηβεία
N°19 (2016)
Public budgeting for the realization of children’s rights (art. 4): N°19 (2016) Δημόσιοι προϋπολογισμοί για την υλοποίηση των δικαιωμάτων των παιδιών (άρθρο 4)
N°18 (2014) Ηarmful practices (Joint general recommendation/general comment N° 31 of the Committee on the Elimination of Discrimination against Women and N° 18 of the Committee on the Rights of the Child): N°18 (2014) Επιβλαβείς πρακτικές (Από κοινού γενική εισήγηση/γενικό σχόλιο N°31 της Επιτροπής για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών και N°18 της Επιτροπής Δικαιωμάτων του Παιδιού)
N°17 (2013) Τhe right of the child to rest, leisure, play, recreational activities, cultural life and the arts (art. 31) : Ν°17 (2013)  Το δικαίωμα του παιδιού στην ανάπαυση, στον ελεύθερο χρόνο, στο παιχνίδι, στις ψυχαγωγικές δραστηριότητες, στην πολιτιστική ζωή και στην τέχνη (άρθρο 31)
N°16 (2013)
 
State obligations regarding the impact of the business sector on children’s rights: N°16 (2013) Υποχρεώσεις του Κράτους σχετικά με τις επιπτώσεις [των δραστηριοτήτων] του επιχειρηματικού τομέα στα δικαιώματα των παιδιών
N°15 (2013) 
Τhe right of the child to the enjoyment of the highest attainable standard of health (art. 24) : N°15 (2013) Το δικαίωμα του παιδιού να απολαμβάνει το καλύτερο δυνατό επίπεδο υγείας (άρθρο 24)
N°14 (2013) 
Τhe right of the child to have his or her best interests taken as a primary consideration (art. 3, para. 1) : N°14 (2013) Το δικαίωμα του παιδιού να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το ύψιστο συμφέρον του (άρθρo 3, παράγραφος 1)
N°13 (2011)
 
The right of the child to freedom from all forms of violence: N°13 (2011) Το δικαίωμα του παιδιού στην ελευθερία από όλες τις μορφές της βίας
N°12 (2009) The right of the child to be heard: N°12 (2009) Το δικαίωμα του παιδιού να ακουστεί
N°11 (2009) Indigenous children and their rights under the Convention: N°11 (2009) Αυτόχθονα παιδιά και τα δικαιώματα τους σύμφωνα με τη Σύμβαση
N°10 (2007) Children’s rights in juvenile justice: N°10 (2007) Δικαιώματα των παιδιών στη δικαιοσύνη ανηλίκων
Ν° 9 (2006) The rights of children with disabilities: Ν° 9 (2006) Τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία
N° 8 (2006) The right of the child to protection from corporal punishment and other cruel or degrading forms of punishment (arts. 19; 28, para. 2; and 37, inter alia): N° 8 (2006) Το δικαίωμα του παιδιού στην προστασία ενάντια στη σωματική τιμωρία και σε άλλες σκληρές ή εξευτελιστικές μορφές τιμωρίας (άρθρα 19, 28 παράγραφος 2 και 37, μεταξύ άλλων)
N° 7 (2005) Implementing child rights in early childhood: N° 7 (2005) Εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού κατά την πρώιμη παιδική ηλικία
N° 6 (2005) Treatment of unaccompanied and separated children outside their country of origin: N° 6 (2005) Μεταχείριση ασυνόδευτων παιδιών και παιδιών που έχουν χωριστεί από την οικογένειά τους εκτός της χώρας καταγωγής τους
N° 5 (2003) General measures of implementation of the Convention on the Rights of the Child: N° 5 (2003) Γενικά μέτρα εφαρμογής της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού
N° 4 (2003) Adolescent health and development in the context of the Convention on the Rights of the Child: N° 4 (2003) Υγεία και ανάπτυξη εφήβων στο πλαίσιο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού
N° 3 (2003) HIV/AIDS and the rights of the child: N° 3 (2003) HIV/AIDS και τα δικαιώματα του παιδιού
N° 2 (2002) The role of independent national human rights institutions in the promotion and protection of the rights of the child: N° 2 (2002) Ο ρόλος των ανεξάρτητων εθνικών φορέων [προάσπισης των] ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην προαγωγή και στην προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού
N° 1 (2001) The aims of education: N° 1 (2001) Οι στόχοι της εκπαίδευσης

 

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ) δεν έχει σε καμία περίπτωση ως αποκλειστικό στόχο την προστασία των παιδιών. Εντούτοις, μέσω της ερμηνείας των άρθρων της εν λόγω Σύμβασης και των αποφάσεων του, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) προασπίζει αποτελεσματικά τα δικαιώματα των παιδιών στο πλαίσιο κρίσιμων και πολύπλοκών καταστάσεων που άπτονται, για παράδειγμα, της οικογενειακής ζωής, της ιδιωτικής ζωής, της παράνομης μετανάστευσης, της ανήλικης παραβατικότητας, της εκπαίδευσης.
Πρέπει να σημειωθεί ότι τα ίδια τα παιδιά μπορούν να υποβάλουν ατομική προσφυγή ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καθώς οι προϋποθέσεις για την άσκηση των προσφυγών αυτών δε συμπίπτουν πάντα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου περί δικαιοπρακτικής ικανότητας. Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις, τα παιδιά έχουν επωφεληθεί αυτού του δικαιώματος τους και έχουν απευθυνθεί στο Δικαστήριο του Στρασβούργου. Πολύ συχνά, βέβαια, ατομικές προσφυγές που σχετίζονται με παιδιά ασκούνται από τους γονείς οι οποίοι προσφεύγουν στο ΕΔΔΑ μόνο αυτοί ή μαζί με το παιδί τους ή τόσο στο όνομα τους όσο και για λογαριασμό του παιδιού τους.
Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου η σχετική με τα παιδιά βρίσκεται συγκεντρωμένη στη βάση δεδομένων Theseus, η οποία έχει δημιουργηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος του Συμβουλίου της Ευρώπης «Building a Europe for and with children ».

Η περίπτωση της Ελλάδας

Η προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού βάσει της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών δεν αποτελεί στην Ελλάδα παγιωμένη συνείδηση. Έτσι, μέχρι στιγμής, είναι μικρός ο αριθμός των ατομικών προσφυγών κατά του ελληνικού κράτους που φτάνουν στο Στρασβούργο και αφορούν στα παιδιά. Για αυτόν τον λόγο, δεν είναι πολυάριθμες οι καταδικαστικές αποφάσεις κατά της Ελλάδας στο συγκεκριμένο τομέα. Ωστόσο, αυτές που υπάρχουν, δε στερούνται ενδιαφέροντος.

Ειδικότερα, οι αποφάσεις αυτές έχουν σχέση:

 

 

Στην ενότητα ΝΟΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ στόχος μας είναι να παρουσιάσουμε την πληθώρα των διεθνών και ευρωπαϊκών κειμένων που προστατεύουν τα δικαιώματα του παιδιού και δεσμεύουν τη χώρα μας. Έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, που έχει ως αποκλειστικούς αποδέκτες τα παιδιά, και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που έχει ως αποδέκτες και τα παιδιά. Ειδική μνεία γίνεται στη δράση της Επιτροπής Δικαιωμάτων του Παιδιού, που επιβλέπει την εφαρμογή της πρώτης Σύμβασης, και στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), στη δικαιοδοσία του οποίου εμπίπτουν όλα τα θέματα που αφορούν την ερμηνεία και την εφαρμογή της δεύτερης Σύμβασης. Η δραστηριότητα των δύο αυτών οργάνων προάγει αδιάλειπτα την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού και είναι εξαιρετικά σημαντικό να γίνει γνωστή σε όλους.

fruit14

Επιστημονική υπεύθυνη σελίδας
Κυριακή Πατσιαντά
Δ.Ν. Πανεπιστημίου Montpellier  I, Δικηγόρος