"Τα παιδιά χρειάζονται προστασία και φροντίδα, όχι εγκλεισμό σε αστυνομικά κρατητήρια"

Ένα ακόμη περιστατικό της επικαιρότητας έρχεται δυστυχώς να επιβεβαιώσει την ανυπαρξία συστήματος παιδικής προστασίας στην Ελλάδα. Σύμφωνα με δημοσίευμα της ερευνητικής ομάδας The Manifold σε μια καθ’ όλα γνωστή υπόθεση στις αρχές – οι οποίες για ακόμα μια φορά δεν παρείχαν την αρμόζουσα υποστήριξη- ένα έφηβο κορίτσι 15 ετών κατέληξε να κρατείται σε «προστατευτική φύλαξη» στη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση της Αθήνας. 

Επιπλέον, σύμφωνα με ανακοινώσεις της Ελληνικής Αστυνομίας που επιβεβαίωσαν το περιστατικό, ακόμα δύο έφηβα κορίτσια κρατήθηκαν (το ένα θα μεταφερθεί σε δομή στις 9/11/26) με αντίστοιχο καθεστώς, με τον πλέον ανησυχητικό τρόπο τη θεσμική αποτυχία του συστήματος παιδικής προστασίας. Το γεγονός ότι παιδιά οδηγούνται σε κράτηση χωρίς οιαδήποτε κατηγορία για οποιοδήποτε αδίκημα, με εντολή της αρμόδιας Εισαγγελίας, μετά την τοποθέτηση και φιλοξενία τους σε Νοσοκομείο και με αιτιολογία την έλλειψη κατάλληλης δομής φιλοξενίας, συνιστά απαράδεκτη πρακτική, η οποία είναι απολύτως ασύμβατη με τον προστατευτικό ρόλο της Πολιτείας. Οι ενέργειες και παραλείψεις των αρμόδιων οργάνων, έρχονται σε πλήρη αντίθεση με το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού1, όπως αναφέρεται στο άρθρο 3 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού και εν γένει με κάθε δικαίωμα των παιδιών και εγείρουν σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με το άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), το οποίο απαγορεύει απολύτως τα βασανιστήρια και την απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση. Η προστατευτική φύλαξη δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εγκλεισμό. Η παραμονή, ακόμη και υπό τις καλύτερες των συνθηκών, σε χώρους που βρίσκονται ή προορίζονται για την κράτηση ατόμων που έχουν παραβιάσει το νόμο, στη συνείδηση ενός παιδιού αποκτά χαρακτήρα τιμωρίας και σε καμία περίπτωση δεν να συνιστά μέτρο προστασίας του. 

Η παραπάνω υπόθεση αναδεικνύει, για ακόμη μία φορά, την επείγουσα εδώ και χρόνια ανάγκη ολοκλήρωσης της αποϊδρυματοποίησης, με ανάπτυξη ποιοτικών υπηρεσιών υποστήριξης στην κοινότητα. Απαιτείται ουσιαστική εφαρμογή του θεσμού της αναδοχής, με προτεραιότητα στη διερεύνηση της συγγενικής αναδοχής και με πραγματική στήριξη των συγγενών που αναλαμβάνουν τη φροντίδα παιδιών. Στην εξεταζόμενη περίπτωση, σύμφωνα με το δημοσίευμα, συγγενικά πρόσωπα που εκδήλωσαν πρόθεση να αναλάβουν το παιδί δεν υποστηρίχθηκαν επαρκώς από τις κοινωνικές υπηρεσίες, ούτε διασφαλίστηκαν η αναγκαία ψυχοκοινωνική και παιδοψυχιατρική παρακολούθηση, η εκπαιδευτική συνέχεια και η πρόσβαση στις προβλεπόμενες παροχές. Η αναδοχή δεν εξαντλείται στην τυπική ανάθεση της φροντίδας· προϋποθέτει συνεχή επιστημονική εποπτεία, οικονομική ενίσχυση, συμβουλευτική και ουσιαστική υποστήριξη τόσο του παιδιού, όσο και της ανάδοχης οικογένειας. Όπως γίνεται αντιληπτό η προώθηση της αναδοχής και η εκπαίδευση, προετοιμασία και υποστήριξη των ανάδοχων γονέων δεν αποτελεί πια απλή προτεραιότητα, αλλά άμεση υποχρέωση της Πολιτείας. 

Εξάλλου, για την εφαρμογή της πρακτικής της προστατευτικής φύλαξης σε ασυνόδευτα παιδιά (παιδιά δηλαδή που έχουν βρεθεί στην Ελλάδα χωρίς κάποιο μέλος της οικογένειάς τους) η χώρα μας καταδικάστηκε πολλάκις στο παρελθόν από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, γεγονός που οδήγησε στην κατάργησή της με το άρθρο με το 43 του Νόμου 4760/2020 και στη δημιουργία εναλλακτικών μέτρων, όπως η λειτουργία ξενώνα επείγουσας φιλοξενίας για την άμεση προστασία και φιλοξενία των παιδιών και τα διαμερίσματα ημιαυτόνομης διαβίωσης εφήβων δυναμικότητας έως 6 παιδιών μέχρι την άμεση εύρεση κατάλληλης ανάδοχης οικογένειας.  

Η Πολιτεία οφείλει να προχωρήσει άμεσα στην ενίσχυση των δημοτικών και περιφερειακών κοινωνικών υπηρεσιών, με επαρκή στελέχωση από κοινωνικούς λειτουργούς, καθώς και στη θεσμική και λειτουργική συγκρότηση κοινωνικών υπηρεσιών στα Πρωτοδικεία, σύμφωνα με τον Ν. 2447/1996, ώστε οι δικαστικές και εισαγγελικές αρχές να διαθέτουν έγκαιρη, τεκμηριωμένη κοινωνική αξιολόγηση και υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων για υποθέσεις όπως η προαναφερόμενη του έφηβου κοριτσιού αλλά και για κάθε παιδί. Επιπλέον είναι απαραίτητη η άμεση παύση κάθε πρακτικής εγκλεισμού παιδιών σε αστυνομικά κρατητήρια καθώς και η διασφάλιση εξατομικευμένου σχεδίου φροντίδας για κάθε παιδί.  

Τέλος, καλούμε την Ελληνική Πολιτεία να προχωρήσει στην κύρωση του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού για τις διαδικασίες επικοινωνίας - Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on a communications procedure (ΟPIC), κατά το οποίο θα ήταν εφικτή η άμεση προσφυγή στην Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού μέσω της διαδικασίας των ασφαλιστικών μέτρων για την προστασία των παιδιών και τη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντός τους. 

Κανένα παιδί δεν πρέπει να στερείται την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την αναγκαία φροντίδα εξαιτίας της ανεπάρκειας του κράτους. Το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού οφείλει να αποτελεί δεσμευτικό γνώμονα κάθε απόφασης και όχι μια διακήρυξη χωρίς αντίκρισμα. 

Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού