Παρατηρήσεις επί του Σχεδίου Νόμου με τίτλο : «Εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο» σχετικά με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης στις διαδικασίες ασύλου

Στις 11 Μαΐου 2026 τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου το σχέδιο νόμου με τίτλο «Εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και λοιπές διατάξεις του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου». Το σχέδιο νόμου εισάγει νέο πλαίσιο για τον έλεγχο διαλογής (screening), τις διαδικασίες διεθνούς προστασίας, τη λειτουργία του Eurodac και τη διαχείριση βιομετρικών και προσωπικών δεδομένων αιτούντων/ αιτουσών άσυλο και μεταναστών/ μεταναστριών, ενώ προβλέπει ρητά τη δυνατότητα χρήσης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στη διαδικασία ενημέρωσης, διερμηνείας, μετάφρασης και καταγραφής προσωπικών συνεντεύξεων αιτούντων διεθνή προστασία. Οι ρυθμίσεις αυτές εγείρουν σοβαρά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, διαφάνειας, μη διάκρισης και αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας υπό το πρίσμα του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GDPR), του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act).

Το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου εισάγει ένα εκτεταμένο πλαίσιο ψηφιακής διαχείρισης των διαδικασιών ασύλου και μετανάστευσης, το οποίο περιλαμβάνει:

• συλλογή και αντιπαραβολή βιομετρικών δεδομένων,
• λειτουργία διαλειτουργικών πληροφοριακών συστημάτων,
• χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην ενημέρωση των αιτούντων/σων άσυλο, τη μετάφραση και τη διερμηνεία κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου,
• καθώς και χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για ηχογράφηση και αυτόματη έγγραφη αποτύπωση προσωπικών συνεντεύξεων.

Ιδιαίτερα κρίσιμες είναι οι διατάξεις:

• του άρθρου 8 («Καταχώριση προσωπικών στοιχείων και λήψη βιομετρικών δεδομένων»),
• των άρθρων 243–257 για το σύστημα Eurodac και τις αντιπαραβολές βιομετρικών δεδομένων,
• του άρθρου 96 παρ. 3 και 5 για τη χρήση πληροφοριακών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην ενημέρωση, αυτοματοποιημένη μετάφραση και υποτιτλισμό,
• και του άρθρου 101 παρ. 1 για τη χρήση συστημάτων ΤΝ αυτόματης αποτύπωσης προσωπικών συνεντεύξεων.

Παρότι το σχέδιο νόμου δεν προβλέπει ρητά  την «κατάρτιση προφίλ» (profiling) ή την « αξιολόγηση κινδύνου» (risk assessment), η συστηματική συγκέντρωση και διασύνδεση βιομετρικών και προσωπικών δεδομένων, σε συνδυασμό με μηχανισμούς αυτοματοποιημένης αντιπαραβολής και χρήσης ΤΝ στην ενημέρωση, αυτοματοποιημένη μετάφραση και υποτιτλισμό και στην αποτύπωση προσωπικών συνεντεύξεων, δημιουργεί στην πράξη την τεχνική και θεσμική υποδομή για αυτοματοποιημένη κατηγοριοποίηση και αξιολόγηση αιτούντων διεθνή προστασία.

Η χρήση λογισμικών αυτοματοποιημένης μετάφρασης και υποβοηθούμενης από τη χρήση συστημάτων ΤΝ διερμηνείας στη διαδικασία ασύλου εγείρει σοβαρά ζητήματα αξιοπιστίας και προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως καθώς η διαδικασία ασύλου βασίζεται στην ακριβή γλωσσική αποτύπωση, οι αιτούντες/ σες συχνά ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες και ιδίως τα ασυνόδευτα παιδιά για τα οποία προβλέπονται επιπρόσθετες διαδικαστικές εγγυήσεις, και η αξιολόγηση αξιοπιστίας εξαρτάται από λεπτές γλωσσικές, πολιτισμικές και πραγματολογικές αποχρώσεις. Η διερμηνεία μέσω συστήματος τεχνητής νοημοσύνης αφαιρεί τον ανθρώπινο παράγοντα και δεν είναι συμβατή με πρακτικές που λαμβάνουν υπόψη το τραύμα των αιτούντων/ αιτουσών διεθνή προστασία και δεν μπορεί να διασφαλίσει ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον για άτομα που έχουν υποστεί βία, διώξεις ή άλλες τραυματικές εμπειρίες.

Αντίστοιχα, η πρόβλεψη του άρθρου 101 ότι σε περίπτωση χρήσης συστημάτων ΤΝ για αυτόματη έγγραφη αποτύπωση της συνέντευξης «δεν απαιτείται η τήρηση πρακτικού» υποβαθμίζει ουσιώδεις διαδικαστικές εγγυήσεις, καθώς δεν προβλέπεται ανθρώπινη εποπτεία επί του πρακτικού συνέντευξης ασύλου, δεν διασφαλίζεται δικαίωμα  διόρθωσης σε περίπτωση σφάλματος από τη χρήση της ΤΝ, ούτε προβλέπονται εγγυήσεις για τα σφάλματα συστημάτων αυτόματης αναγνώρισης ομιλίας σε κείμενο.

Επιπλέον, το σχέδιο νόμου δεν περιλαμβάνει ειδικές εγγυήσεις σχετικά με τη διαφάνεια των αλγοριθμικών συστημάτων, τα ποσοστά σφάλματος, την ανεξάρτητη πιστοποίηση, τον έλεγχο ακρίβειας, τη διενέργεια Εκτίμησης επιπτώσεων θεμελιωδών δικαιωμάτων από τη χρήση συστημάτων ΤΝ, ούτε δικαίωμα εναντίωσης ή επιλογής αποκλειστικά ανθρώπινης διαδικασίας.

Οι διατάξεις αυτές πρέπει να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα του άρθρου 22 Γενικού Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, των άρθρων 7, 8, 21 και 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, καθώς και του AI Act, το οποίο αντιμετωπίζει συστήματα ΤΝ στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου ως συστήματα υψηλού κινδύνου.

Για τους λόγους αυτούς κρίνεται αναγκαία:

• η ρητή απαγόρευση χρήσης συστημάτων ΤΝ για αξιολόγηση αξιοπιστίας ή βιομετρική κατηγοριοποίηση,
• η απαγόρευση «συστημάτων αναγνώρισης συναισθημάτων»,
• η υποχρεωτική ανθρώπινη εποπτεία και επικύρωση όλων των πρακτικών που συντάχθηκαν από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ή υποβοηθήθηκαν από τη χρήση τέτοιου συστήματος, καθώς των μεταφράσεων μέσω της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης,
• η διασφάλιση δικαιώματος πρόσβασης και διόρθωσης,
• καθώς και η θέσπιση αυστηρών εγγυήσεων αναγκαιότητας, αναλογικότητας και διαφάνειας για κάθε επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων στο πλαίσιο των διαδικασιών ασύλου και μετανάστευσης.

Εν κατακλείδι, η εισαγωγή συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στη διαδικασία συνέντευξης, μετάφρασης και καταγραφής της συνέντευξης ασύλου, σε συνδυασμό με την εκτεταμένη επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων, δημιουργεί την τεχνική δυνατότητα ανάπτυξης πρακτικών αυτοματοποιημένης αξιολόγησης αξιοπιστίας, βιομετρικής κατηγοριοποίησης ή συναισθηματικής ανάλυσης χωρίς να προβλέπονται ρητές νομοθετικές απαγορεύσεις ή επαρκείς εγγυήσεις.

Υπογράφοντες Φορείς:

I Have Rights

Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού

WHEN Equity Empowerment Change

Homo Digitalis

Open Lab Athens

Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών

HIAS Ελλάδος